O xoves 19 de novembro ás 20 horas terá lugar en Portas Ártabras a conferencia e presentación do libro “A MÚSICA DOS DESPRAZADOS. TEATRO LÍRICO E GALEGUIDADE DURANTE O LONGO SÉCULO XVIII” de Javier Gándara Feijóo. Amais do autor participará no acto o editor do libro Ramón Pinheiro Almuinha (aCentral Folque).
Entrada libre ata completar aforamento.

“A música dos desprazados. Teatro lírico e galeguidade durante o longo século XVIII” é un ensaio ensimesmado na investigación musicolóxica escrito polo investigador Javier Gándara Feijóo. O libro foi publicado en xuño de 2026 (Centro Galego de Música Popular) dentro da súa colección Sonora Urbana.
A obra é unha adaptación da tese de doutoramento do autor, defendida cun sobresaliente cum laude na Universidade de Santiago de Compostela. Propón unha ollada profundamente innovadora e provocadora sobre como se construíu a identidade cultural de Galicia dende fóra das súas fronteiras.
As dúas hipóteses centrais da obra
O fío condutor do libro xira arredor de dúas ideas esenciais que entrelazan a realidade histórica cos escenarios escénicos:
- A identidade galega inventada nos teatros: O autor defende que moitos dos estereotipos e elementos que hoxe identificamos como esenciais do “ser galego” foron configurados hai máis de 250 anos a través de representacións teatrais e pezas musicais creadas fóra de Galicia, principalmente nos grandes centros urbanos de Madrid e Lisboa.
- A unión dos “desprazados”: O libro vincula as experiencias vitais de dúas colectividades en movemento: os emigrantes galegos e a xente da farándula (músicos, actores e cómicos). Ambos colectivos compartían unha condición de marxinación, mobilidade e desprazamento que acabou modelando os xeitos de pertenza e o imaxinario colectivo galego.
Un percorrido polas cidades da Ilustración
O estudo céntrase no espazo de tempo que vai dende mediados do século XVIII ata os comezos do XIX. O autor investiga de xeito minucioso o teatro musical, a ópera e as artes escénicas en tres focos xeográficos esenciais:
- Compostela: Como epicentro receptor e xerador interno.
- Madrid: Onde a figura do galego era caricaturizada ou idealizada nos sainetes e tonadillas.
- Lisboa: Cidade cunha inmensa colonia de emigrantes galegos onde a música e o teatro serviron de espello e refuxio de identidade.
A música dos desprazados propón unha lectura innovadora da historia cultural galega a partir do estudo do teatro musical e das artes escénicas entre mediados do século XVIII e comezos do XIX. A obra parte de dúas hipóteses centrais: que moitos dos elementos que hoxe se consideran característicos da identidade galega foron configurados a través de representacións teatrais e musicais creadas hai máis de dous séculos e medio, frecuentemente fóra de Galicia; e que a colectividade galega e as persoas vinculadas á farándula compartiron experiencias históricas de mobilidade, emigración e desprazamento que contribuíron a modelar imaxinarios e formas de pertenza
A través dun percorrido que oscila entre a realidade histórica e a ficción escénica do setecentos, o libro revela unha Galicia plural, urbana e rural ao mesmo tempo, intensamente conectada con outros territorios da Península Ibérica e do espazo atlántico. Fronte á imaxe dun país culturalmente periférico ou empobrecido, a investigación mostra a existencia dunha sociedade dinámica, integrada en amplas redes de intercambio artístico e intelectual.
O volume constitúe tamén unha achega relevante ao estudo das relacións entre cultura e identidade colectiva, ao analizar como a música, o teatro e os espectáculos públicos contribuíron á formación de determinados discursos sobre Galicia e os galegos, algúns dos cales continúan presentes no imaxinario contemporáneo.
Como valor engadido, a publicación incorpora a edición diplomática da Representación a San Roque, unha obra teatral do século XVIII que permanecía inédita ata o presente. O texto conserva extensas pasaxes en lingua galega nun período no que o seu uso público estaba fortemente limitado, converténdose nun documento de excepcional interese para a historia cultural e lingüística de Galicia.
O AUTOR
Javier Gándara Feijóo é profesor e musicólogo, membro do Grupo Organistrum da Universidade de Santiago de Compostela. Está acreditado polas axencias ACSUG e ANECA, e os seus ensaios sobre a música de salón ou a historia lírica do século XVIII foron publicados en revistas internacionais de alto impacto en España, Portugal, o Brasil ou a Arxentina.