{"id":4848,"date":"2026-06-22T08:13:56","date_gmt":"2026-06-22T08:13:56","guid":{"rendered":"https:\/\/amigosmuseosgalicia.org\/index.php\/?p=4848"},"modified":"2026-06-22T08:13:57","modified_gmt":"2026-06-22T08:13:57","slug":"xoves-25-de-xuno-a-celebracion-do-san-xoan-en-galicia-a-converxencia-dos-4-elementos","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/amigosmuseosgalicia.org\/index.php\/2026\/06\/22\/xoves-25-de-xuno-a-celebracion-do-san-xoan-en-galicia-a-converxencia-dos-4-elementos\/","title":{"rendered":"XOVES 25 DE XU\u00d1O: “A CELEBRACI\u00d3N DO SAN XO\u00c1N EN GALICIA: A CONVERXENCIA DOS 4 ELEMENTOS”"},"content":{"rendered":"\n

O xoves 25 de xu\u00f1o<\/strong> \u00e1s 20 horas<\/strong> ter\u00e1 lugar en Portas \u00c1rtabras unha conferencia pronunciada polo Historiador da Cultura Galega, Felipe -Sen\u00e9n<\/strong> arredor do “A CELEBRACI\u00d3N DO SAN XO\u00c1N EN GALICIA: A CONVERXENCIA DOS 4 ELEMENTOS<\/em><\/strong>“.<\/p>\n\n\n\n

Se trata de furar nas orixes, na orixinalidade da aura que cobre a singular festa no Vello Mundo e m\u00e1is nesta s\u00faa estremeira occidental, a noite do solsticio de ver\u00e1n, a metade do ano, cristianizada polo San Xo\u00e1n. Encontro de fondo car\u00e1cter agrario, pag\u00e1n, onde os Catro Elementos son os protagonistas. Noite de purificaci\u00f3n da casa, a tribo, de fogueiras particulares, cachelas, coas que acender o Lume Novo e m\u00e1is de grandes fogueiras tribais, arredor das que cantar e brincar\u2026 Na grella e na mesa as sardi\u00f1as asadas. Ent\u00f3n na escuridade das lagoas esc\u00f3itase o rumor de cidades asolagadas\u2026na pedra das fontes aparece gravada a cruz e asoman as mouras\u2026 Pola ma\u00f1\u00e1, nun rito de anovaci\u00f3n, lavarse coa auga que acolleu as humildes plantas curativas e recibiu a bendici\u00f3n do sereno m\u00e1xico\u2026<\/p>\n\n\n\n

Entrada libre ata completar aforamento<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n
\n\n\n\n

Noite e d\u00eda que cristianizado traslada o solsticio ao 24, dedicada ao santo do bautismo. Confluir dos Catro Elementos…celebrada en ritos tradicionais…con novas e acertadas incorporaci\u00f3ns, como a sardi\u00f1ada, outras non tanto , como levala \u00e1s praias<\/strong><\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Noite e d\u00eda do San Xo\u00e1n, metade do ano, eixo do almanaque agrario, tempo do solsticio de ver\u00e1n, celebrado nunha noite de encontro entre homes e mulleres, mozos, nenos e vellos…xuntos a fortalecer a casa, a tribo, o pobo arredor das tradici\u00f3ns que enxalzan a vida, \u00e1 alegr\u00eda, \u00e1 paz, a car\u00f3n dunha lumeirada e en paisaxes abertas \u00e1 sacrosanta Terra que nos soporta, para afianzar ese pante\u00edsmo paisaxe-paisanaxe, sentirse ecoloxista… quizais para rematar degrad\u00e1ndose, corromp\u00e9ndose, profan\u00e1ndose o sentimento humanista ao faltar campas, espazos ceibes nos que expresarse, xa que foron reconvertidos en aparcadoiros, en mostrarios da ilustraci\u00f3n municipal, con fontes, monumentos, faroli\u00f1os austrohungaros….que non permiten a celebraci\u00f3n festiva… ent\u00f3n, sen cavilalo, a xente vaise ao que queda ceibe, inmaculado polo poder\u00edo do mar, \u00e1s praias… coa incorporaci\u00f3n do mercadeo, do botell\u00f3n, dos decibelios… e vela\u00ed a profanaci\u00f3n. Fen\u00f3meno medrando e imitado a partires da metade dos anos setenta. Pero tam\u00e9n con acertos que se suman e complementan a festa: as sardi\u00f1adas.<\/p>\n\n\n\n

Celebrado tempo do solsticio que ocorre no hemisferio norte entre o 20 e 21 de xu\u00f1o, cando o o sol brilla con maior intensidade e a noite \u00e9 a m\u00e1is corta. Converxer dos Catro Elementos<\/em>: Lume, Auga, Terra e Aire. Amenceres nos que as raiolas do sol fix\u00e9ronas  furar os prehist\u00f3ricos entre as p\u00e9treas c\u00e1maras escuras da morte, as  dos dolmens megal\u00edticos, as que tam\u00e9n,  como bo agoiro,  traspasan os p\u00f3rticos dos trilitos, como no brit\u00e1nico Stonehengue. Noite e d\u00eda considerados m\u00e1xicos, que  cristianizados ser\u00e1n  apartados \u00e1 xornada do 24,  dedicada ao santo  toleir\u00e1n que clama no deserto, o do bautismo coa cuncha, o San Xo\u00e1n Bautista, tan en relaci\u00f3n coas augas que todo purifican e apagan . D\u00e1ndolle voltas \u00e1 espiral da historia, no  s\u00e9culo VI, o celta galo Gregorio de Tours propu\u00f1a ir e cristianizar os sitios de cultos pag\u00e1ns e sobre eles erguer altares cristi\u00e1ns, iso si, permitindo a festa e recomendando para estas xornadas a celebraci\u00f3n de solemnes bautismos. E vela\u00ed ermidas dedicadas ao San Xo\u00e1n vencelladas a sitios e ritos noutrora pag\u00e1ns,  en relaci\u00f3n coas augas, co sol, co lume, co aire e quizais detr\u00e1s da s\u00faa historia e do seu mito a historia alg\u00fan ermit\u00e1n, ebrio de Deus.<\/p>\n\n\n\n

Converxer de ritos celtas,  romanos, cristi\u00e1ns…e novidades aculturais<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Celebrados d\u00edas e noites no Eir\u00edn c\u00e9ltico, entre o tempo do Beltaine<\/em> ( 1 de maio) e o do Lugnasad<\/em>, ( 1 de agosto) e  que o panceltismo moderno segue a facer seus. A denominaci\u00f3n com\u00fan do San Xo\u00e1n prende na Galiza, borra as divindades celtas e romanas para levalas as augas do Leteo<\/em> e cada tempo incorporar\u00e1 cada s\u00faa moda: a tradici\u00f3n transita.<\/p>\n\n\n\n

Ao respecto non ven mal ler aos cl\u00e1sicos e para este tempo vela\u00ed \u201cLa Estaci\u00f3n del Amor, fiestas populares de mayo a San Ju\u00e1n\u201d1992)<\/em> de Julio Caro Baroja, como a etnograf\u00eda de Vicente Risco…e a partir delas todo o que se queira, que haber haina. Festas de flores e rechouch\u00edo de aves  que abren ao ver\u00e1n, farturentas de mitos e rituais, de c\u00e1nticos e contos, de agoiros e oraci\u00f3ns, propicias \u00e1 maxia e mesmo aos exorcismos, \u00e1 aparici\u00f3n de seres fant\u00e1sticos, de se\u00f1as e \u00e1nimas.<\/p>\n\n\n\n

Na noiti\u00f1a do 23, na soleira da xanela, po\u00f1erase a almof\u00eda coa auga, dis que mellor recollida de sete fontes… e nela as sete flores de sete plantas, entre elas  a principal, o sabugueiro, xunto cos estraloques, o romeu, a malva, a xesta, a herba Lu\u00edsa, a verbena… ao respecto desta planta Caro Baroja pona en relaci\u00f3n cos postos de plantas que se instalaban arredor dos santuarios nos que se fac\u00eda festa, de onde sa\u00edu pois o nome da verbena festiva. Perda que non haxa colectividades que nestes d\u00edas fagan e espallen ramilletes, asociados con libros de tradici\u00f3ns.<\/p>\n\n\n\n

Os gregos celebraba este tempo de flores e sol  recollendo auga do mar, para asperxela sobre as s\u00faas casas,  adornadas con ramallos de flores, facendo banquetes. Os romanos festexaban as \u201cPalilia<\/em>\u201d, en relaci\u00f3n co deus Pales, protector dos pastores, acend\u00edanse ent\u00f3n  fogueiras, polas que brincaban e pasaban cos seus raba\u00f1os, tam\u00e9n enramando de flores as casas… ofrecendo aos deuses as primicias das colleitas. E vela\u00ed de semellantes tradici\u00f3ns os \u201cHirpi Sorani\u201d ( <\/em>sacerdotes, lobos do deus solar Sorano,<\/em> venerado no monte Sorano),<\/em> os que pasaban descalzos sobre as cinzas acesas, tradici\u00f3n viva na vila soriana de San Pedro Manrique.<\/p>\n\n\n\n

Un  dos serm\u00f3ns de San Agosti\u00f1o (Sc. V) ref\u00edrese aos que toman o ba\u00f1o no mar neste tempo, as\u00ed como  aos que acenden fogueiras nas campas. Pouco despois Marti\u00f1o Dumiense, paisano da Panonia e seguidor do seu hom\u00f3nimo de Tours, cristianizador da Gallaecia no \u201cDe Correctione Rusticorum\u201d,<\/em> ref\u00edrese a cousas semellantes.  Noite na que se abren as portas e xanelas para deixar que entre o orballo, o aire do San Xo\u00e1n purifique a casa…e quizais nesa mesma soleira da xanela se pouse unha cunca con clara de ovo… a que, na ma\u00f1anci\u00f1a, tomar\u00e1 algunha forma que se saber\u00e1 interpretar como agoiro. Noite equiparable \u00e1 da l\u00faa de agosto, nas que ten lugar na Lanzada o fecundador ba\u00f1o das nove ondas.<\/p>\n\n\n\n

Dise no universo celta que nesta noite se escoitan baixo as lagoas (Valdovi\u00f1o, Doni\u00f1os, Antela, Puzo do Lago de Maside…) o tanxer das camp\u00e1s de igrexas de cidades asolagadas por avaricia<\/p>\n\n\n\n

E vela\u00ed nese reconverter gastron\u00f3mico das festas unha nova incorporaci\u00f3n, sabendo que  \u201cpolo San Xo\u00e1n a Sardi\u00f1a molla o pan\u201d<\/em>:  as grellas de sardi\u00f1as \u00e1s portas de cada taberna ou casa . E toda Galiza e m\u00e1is a\u00ednda a beiramar env\u00f3lvese en fume espeso e recendo a sardi\u00f1a asada. Para maior enxebreza sardi\u00f1as acompa\u00f1adas con cachelos e pan de boroa , sen faltar as cuncas de vi\u00f1o…<\/p>\n\n\n\n

As\u00ed, dende as movidas dos oitenta , a sardi\u00f1a prateada e a s\u00faa espi\u00f1a pasan a ser icono do popular tempo de San Antonio e de San Xo\u00e1n, ben o saben os lisboetas e mesmo a Galiza de \u201cpara mari\u00f1eiros n\u00f3s<\/em>\u201d: humilde xantar do pobo, s\u00edmbolo da abundancia, por algo, de xeito retranqueiro levada e tra\u00edda en enterro e fogueira ao rematar o Entroido e entrar na Coresma, cando debera ser ao rev\u00e9s: resucitar a sardi\u00f1a e deixar as carnes de porco para o outono… O arous\u00e1n Julio Camba dic\u00eda que comer unha sardi\u00f1a \u00e9 como xantar o mar e sempre mellor medindo ben onde e con quen. Lisboa soubo manter, facer seu e recrear sobre o s\u00edmbolo da sardi\u00f1a, tal como fixo o ceramista Bordalho Pinheiro (1846-1905) e m\u00e1is modernamente Joana Vasconcelhos… e vela\u00ed a tenda de souvenirs<\/em> no Ressio \u201c O Mundo fant\u00e1stico da Sardinha<\/em>\u201d. Lecci\u00f3n recollida pola movida brav\u00fa coru\u00f1esa, pintores como Xaime Cabanas, Cabezas, o mesmo Peteiro souberon darlle voltas e recrear sobre o tema da sardi\u00f1a.<\/p>\n\n\n\n

Sardi\u00f1a, peixe, amuleto, s\u00edmbolo cristi\u00e1n, noutrora xantar dos pobres, con tantas significaci\u00f3ns b\u00edblicas, apost\u00f3licas, milagreiras… que entra no remu\u00ed\u00f1o festivo, arredor das fogueiras, cachelas, das danzas, de contos e cantos, de pasados con presentes, de realidades con ideais e esperanzas, como ben sabe celebrar Carballo de Berganti\u00f1os,  Poio, a Estrada, Orto\u00f1o, Muras, R\u00edo…. Bergondo, Camari\u00f1as, Ribeira… E cando faltan as campas abertas, fronte \u00e1 tradici\u00f3n asexa a transgresi\u00f3n, a profanaci\u00f3n ecol\u00f3xica, o botell\u00f3n, a aculturaci\u00f3n nas praias .<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

O xoves 25 de xu\u00f1o \u00e1s 20 horas ter\u00e1 lugar en Portas \u00c1rtabras unha conferencia pronunciada polo Historiador da Cultura Galega, Felipe -Sen\u00e9n arredor do “A CELEBRACI\u00d3N DO SAN XO\u00c1N EN GALICIA: A CONVERXENCIA DOS 4 ELEMENTOS“. Se trata de furar nas orixes, na orixinalidade da aura que cobre a singular festa no Vello Mundo […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[17],"tags":[125,26,126],"class_list":["post-4848","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-conferencias","tag-felipe-senen","tag-portas-artabras-2","tag-san-xoan"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/amigosmuseosgalicia.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4848","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/amigosmuseosgalicia.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/amigosmuseosgalicia.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/amigosmuseosgalicia.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/amigosmuseosgalicia.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4848"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/amigosmuseosgalicia.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4848\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4852,"href":"https:\/\/amigosmuseosgalicia.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4848\/revisions\/4852"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/amigosmuseosgalicia.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4848"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/amigosmuseosgalicia.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4848"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/amigosmuseosgalicia.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4848"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}