{"id":3548,"date":"2025-02-14T16:43:31","date_gmt":"2025-02-14T16:43:31","guid":{"rendered":"https:\/\/amigosmuseosgalicia.org\/index.php\/?p=3548"},"modified":"2025-02-15T07:22:25","modified_gmt":"2025-02-15T07:22:25","slug":"a-destrucion-deses-simbolos-daidentidade-galega-que-son-os-cruceiros","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/amigosmuseosgalicia.org\/index.php\/2025\/02\/14\/a-destrucion-deses-simbolos-daidentidade-galega-que-son-os-cruceiros\/","title":{"rendered":"A DESTRUCI\u00d3N DESES S\u00cdMBOLOS DA IDENTIDADE GALEGA QUE SON OS CRUCEIROS"},"content":{"rendered":"\n

A destruci\u00f3n deses s\u00edmbolos da identidade galega que son os cruceiros<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Por Felipe-Sen\u00e9n<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Cruceiros e h\u00f3rreos, ambos cunha fonda significaci\u00f3n cultural e mesmo relixiosa, son dous dos enxebres t\u00f3picos, iconas que identifican Galiza no mapamundi. Algo a ter moi en conta na era da imaxe, e m\u00e1is dende os poderes p\u00fablicos, a fin de aplicar sensibilidade e leis que os protexan e dignifiquen<\/p>\n\n\n\n

Si, alarmante titular o de arriba e puidera selo m\u00e1is. Os fen\u00f3menos meteorol\u00f3xicos, o vandalismo, efecto con causa na ignorancia; os roubos e o mesmo desgaste do paso dos anos, son alg\u00fans dos efectos que ameazan tan significativas mostras da arte popular galega.  Entre elas, insistimos, a m\u00e1is grave \u00e9 a ignorancia, a que nutre a incultura, o desco\u00f1ecer o seu significado hist\u00f3rico, o seu  m\u00e9rito, en definitiva o valor cultural. Polo tanto vela\u00ed o seu abandono campando \u00e1 intemperie e entre os feismos, a falla de coidados polos fregueses e polos poderes p\u00fablicos, evidente mostra  da degradaci\u00f3n cultural. \u00c1 vista pois asfaltados que cobren at\u00e9 os chanzos, ara\u00f1eiras de instalaci\u00f3ns de cables que os usan como poste, cando non impactando e deteriorando a s\u00faa contorna visual, a falla de respecto dos que inconsciente ou conscientemente, abusando da liberdade e da brutalidade, acometen contra eles…e por suposto, a carencia do necesario control  e inspecci\u00f3n permanente, coas s\u00faas pertinentes atenci\u00f3ns por parte do Concello, onde, iso si, non falta unha Concellar\u00eda de Cultura. Compre pois teimar e implicar no asunto, tomar medidas urxentes dende tanto aparto oficial apelidado  \u201cde cultura\u201d.<\/p>\n\n\n\n

O sempre celebrado Castelao, ao final da s\u00faa vida no exilio arxentino, retoma o seu querido e vello tema de pescuda co que no 1924 ingresou no Seminario de Estudos Galegos<\/em> e no 1934 na Academia Galega. Anos de traballos, tomando notas, lendo e relacionando Galiza cos conf\u00edns c\u00e9lticos irm\u00e1ns, viaxando \u00e1 Breta\u00f1a. E como resultado o coidado libro de \u201cAs cruces de pedra na Galiza\u201d, corrixindo probas, sa\u00eddo do prelo cando o rianxeiro falece en Bos Aires un d\u00eda dos celebrados Magos do Nadal de 1950. Castelao poido escoller calquera de tantos temas nos que ti\u00f1a posta a s\u00faa aguda sensibilidade, pero por algo escolle o dos cruceiros, ademais coa ansia de deixalo en herdo e testamento. Obra feita con amor, de principio a fin, na que se pon a data de sa\u00edda da Editorial N\u00f3s no 1949, baixo o selo do Seminario de Estudos Galegos<\/em>, aquela instituci\u00f3n con selo dese\u00f1ado polo mesmo Castelao e que re\u00fane esencias panceltistas e cristi\u00e1ns:  o c\u00e1liz do Grial<\/em> coa pomba  do Esp\u00edrito sobre del, entre d\u00faas cunchas de venera e en letra g\u00f3tica galega o lema Deus Scientia Gratiesque Gallaetia<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Sobre as verbas limiares do libro campa o debuxo da cruz  que centra o P\u00f3rtico da Gloria, dous anxos sostendo a cruz. A cruz, s\u00edmbolo dun Reino, coas s\u00faas glorias e pecados tam\u00e9n. Neste pr\u00f3logo, Castelao fai declaraci\u00f3n de intenci\u00f3ns:  \u201c outras obrigas menos gratas e m\u00e1is graves, estancaron a mi\u00f1a empresa. Unha misi\u00f3n pol\u00edtica que deber\u00eda cumprir por patriotismo, arredoume do traballo emprendido, porque aqueles intres non conced\u00edan tr\u00e9gola ningunha. A lide chegou a ser moi brava e moi cr\u00faa…e, mais tarde, a resultas sa\u00f1udas da guerra civil, na que fun belixerante, bot\u00e1ronme polo mundo cara ao exilio no que arestora se debate a mi\u00f1a morri\u00f1a. Empero, a boa fada que soubo gardarme de todo mal, quixo tam\u00e9n salvar os meus dese\u00f1os e unha gran parte das notas…\u201d Obra que, apunta, \u201cinconclusa e fanada\u201d, a que outros poder\u00e1n completar. E non foi in\u00fatil a mensaxe.<\/p>\n\n\n\n

Libro de Castelao que non debera faltar nas casas galegas que aman \u00e1 Terra. P\u00e1xinas que afondan na orixe e simbolismo da cruz, nese encontro da vertical celestial coa horizontal terreal, nos petr\u00f3glifos, nas primeiras cruces en Galiza, na cristianizaci\u00f3n, na cruz vinculada aos cami\u00f1os, \u00e1 casa… as tipolox\u00edas, as representaci\u00f3ns, as devoci\u00f3ns…Tratado para furar no \u201cesp\u00edrito\u201d deste conf\u00edn c\u00e9ltico. Cruceiros dos que mesmo co\u00f1ecemos os nomes dos seus canteiros, como o gran Xos\u00e9 Cervi\u00f1o Garc\u00eda (Pepe da Pena, lugar de Augas Santas Cotobade), autor do cruceiro do H\u00edo.. Font\u00e1n, Ogando… santeiros, mestres canteiros dos que ben sab\u00eda o arquitecto Antonio Palacios e non soamente escultores tam\u00e9n de pante\u00f3ns.<\/p>\n\n\n\n

A lecci\u00f3n continua: afortunadamente tampouco faltan homes e mulleres estudosas que fan inventarios, que estudan e divulgan os cruceiros, mesmo dende o 2010 a Asociaci\u00f3n de Amigos dos Cruceiros de Galicia<\/em> vela e insiste, promovendo encontros, divulgando a cuesti\u00f3n.<\/p>\n\n\n\n

Cruceiros simples ou complexos que foron encargos de p\u00e1rrocos, de fregueses, de devotos…como para esconxurar encrucilladas, vellos cultos, a morte accidental, un lostregazo, como para redimir un pecado, un suceso…obras realizadas polos saberes ancestrais de canteiros, tal como foron os arxinas de Cotobade. Estruturas tam\u00e9n, \u00e1s veces, maltratadas por intervenci\u00f3ns pouco co\u00f1ecedoras, como quitando o cal ou a cor que lle daba vida, a un tempo que protex\u00eda a pedra dos fungos, dos musgos, da erosi\u00f3n…metendo ferros que se oxidan e dilatan a pedra at\u00e9 fendela…Castelao xa advirte disto.<\/p>\n\n\n\n

Cruceiros, Bens de Interese Cultural<\/em>, na teor\u00eda protexidos por Lei, abandonados e ameazados<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Para a s\u00faa protecci\u00f3n debemos implicar aos poderes p\u00fablicos, como di o artigo 46 da Constituci\u00f3n Espa\u00f1ola<\/em>, dende os concellos, \u00e1s deputaci\u00f3ns provinciais, a Xunta de Galiza e mesmo ao Goberno de Espa\u00f1a, acudindo \u00e1 disposici\u00f3n que lles da a m\u00e1xima protecci\u00f3n, como Bens de Interese Cultural<\/em> aos que te\u00f1en m\u00e1is de 100 a\u00f1os, Decreto 571\/1963 da Lei do Patrimonio Hist\u00f3rico Espa\u00f1ol<\/em>.  Sen faltar a sensibilidade, a educaci\u00f3n de veci\u00f1os, concelleiros, alcaldes, autoridades que deben de atender,  vixiar e protexelos, as\u00ed como \u00e1s s\u00faas contornas.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Triste noticia a que a finais deste mes de febreiro do 2025 enxergamos respecto aos efectos do temporal \u201cHerminia\u201d,  a que petou con forza, tanto contra humildes como gabanciosos cruceiros da  beiramar da Barbanza e mesmo de Viveiro. Derrubado e esnaquizando en Noia o cruceiro con  desencravo do lugar de Eiroa, obra do1879 atribu\u00edda por Garc\u00eda Bay\u00f3n e por Fern\u00e1ndez de la Cigo\u00f1a ao santeiro de Chave, Lousame, Andr\u00e9s Casta\u00f1o Fern\u00e1ndez. Cruceiro en perigo, sometido \u00e1 ampliaci\u00f3n da estrada e que xa no 2001 sufrira o efectos dun forte accidente de tr\u00e1fico, esnaquiz\u00e1ndoo. Naquel mesmo momento escribimos e insistimos na proposta de que o orixinal restaurado se levase ao Museo das Laudas Gremiais<\/em> de Santa Mar\u00eda de Noia e que no seu lugar se puxera unha reproduci\u00f3n. Garantindo as\u00ed, permanentemente, a salvagarda. Galiza conta con canteiros, ademais da mod\u00e9lica Escola de Canteiros de Poio<\/em>, creada para fins como os que propo\u00f1emos e onde se poder\u00eda reproducir a nova peza. Ao respecto diremos que a Deputaci\u00f3n da Coru\u00f1a<\/em> no 2000 encargou para a carballeira do Pazo de Mari\u00f1\u00e1n  un cruceiro con desencravo, semellante ao de Eiroa e para o que foi seleccionado o escultor de Rois Xos\u00e9 Conde Ferreiros. Obra labrada con m\u00e1is saber e entusiasmo que prezo. Sabendo e querendo sempre se atopan soluci\u00f3ns.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Temos insistido en que cruceiros como o que se ergue nunha banda da capela de San Roque, en Melide, un dos m\u00e1is antigos, sc. XIV, a s\u00faa cruz xa debera estar protexida no interior da mesma igrexa e no seu lugar po\u00f1er unha copia…igual que, co cruceiro, do Sc. XIV, da r\u00faa de Francos en Calo, Teo  ou o xa moi desgastado de Santa Mar\u00eda do Campo na Coru\u00f1a (Sc. XV), o do Home Santo , a car\u00f3n de Bonaval en Compostela…. E claro, entre eles, eses grandes cruceiros do sc. XIX, os que merecen unha vixilancia e protecci\u00f3n constante, cos tratamentos especializados,  como o do igrexario do H\u00edo, o mesmo do Castro de Tro\u00f1a…o do Covelo, o Cruceiro Bonito de Abegondo… Temos insistido ante o concello de Vilagarc\u00eda que repo\u00f1a a cruz sobre o singular varal – con Adan e Eva, serpe do demo por medio – do cruceiro da parroquial de Carril, esnaquizado nunha noite de maio do 2010 por un individuo armado cunha panca de ferro. Os resto gard\u00e1ronse , pero cousa tan sinxela, unha icona de Carril e de Galiza segue atrancada entre un esperp\u00e9ntico sainete de burocracias, o que debera avergo\u00f1ar \u00e1 cidadan\u00eda e que pon de manifesto a inaptitude das autoridades: po\u00f1er unha copia e o orixinal, restaurado, que pase ao interior da igrexa, proba de amor, de sensibilidade e capacidade. E  sen esquecernos, nin deixar de vista e coidados os art\u00edsticos, cruceiros que son obras de Asorey, de Failde, de Camilo Nogueira….<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

A destruci\u00f3n deses s\u00edmbolos da identidade galega que son os cruceiros Por Felipe-Sen\u00e9n Cruceiros e h\u00f3rreos, ambos cunha fonda significaci\u00f3n cultural e mesmo relixiosa, son dous dos enxebres t\u00f3picos, iconas que identifican Galiza no mapamundi. Algo a ter moi en conta na era da imaxe, e m\u00e1is dende os poderes p\u00fablicos, a fin de aplicar […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[22],"tags":[],"class_list":["post-3548","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artigos"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/amigosmuseosgalicia.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3548","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/amigosmuseosgalicia.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/amigosmuseosgalicia.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/amigosmuseosgalicia.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/amigosmuseosgalicia.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3548"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/amigosmuseosgalicia.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3548\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3564,"href":"https:\/\/amigosmuseosgalicia.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3548\/revisions\/3564"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/amigosmuseosgalicia.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3548"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/amigosmuseosgalicia.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3548"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/amigosmuseosgalicia.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3548"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}